نوێترین هەواڵ و شیکردنەوەکان لە جیهانی دارایی ئیسلامی و تەکنەلۆژیای دارایی.
سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، عەلی فالح ئەلزەیدی، بانگەوازی بانک و دامەزراوە داراییە ئەمریکییەکانی کرد بۆ بەشداریکردن لە بنیاتنانی داهاتوویەکی نوێی ئابووری بۆ عێراق، جەختی لەوە کردەوە کە چوونە ناوەوەی بانکە ئەمریکییەکان بۆ بازاڕی عێراق دەتوانێت پشتگیری لە پەرەپێدانی کەرتی بانکی بکات و پەیوەندیی ئەم کەرتە بە سیستەمی دارایی جیهانی بەهێزتر بکات.
دادگای لێکۆڵینەوەی ڕەصافەی تایبەت بە پشکنینی کەیسەکانی دەستپاکی و سپیکردنەوەی پارە ڕایگەیاند، بڕی 51 ملیار دیناری عێراقی بۆ بەرژەوەندی بانکی ڕافیدەین گەڕێنراوەتەوە.
داتاکانی بانکی ناوەندی عێراق نیشانی دەدەن کە فرۆشتنی دراوی بیانی لە هەشت مانگی یەکەمی ساڵی 2026دا بۆ نزیکەی 35.27 ملیار دۆلار دابەزیوە، بە بەراورد بە نزیکەی 53.83 ملیار دۆلار لە هەمان ماوەی ساڵی 2025دا.
بانکی ناوەندی عێراق پشتڕاستی کردەوە کە یەدەگی دراوی بیانی بەسە بۆ دابینکردنی داواکارییەکانی دراوی بیانی و دارایی دابینکردنی بازرگانی دەرەکی، بەپێی مەبەست و کەناڵە پەسەندکراوەکان.
دیوانی بیمە پشتڕاستی کردەوە کە کۆی پریمی بیمەی تۆمارکراو لەلایەن کۆمپانیاکانی بیمەی چالاک لە بازاڕی عێراقدا، لە چارەکی دووەمی ساڵی 2026 بە بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی 2025، بە ڕێژەی 11% بەرز بووەتەوە.
وەزارەتی ناوخۆی عێراق ڕایگەیاند کە ڕێکارەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاوانەکانی فێڵبازی ئەلیکترۆنی بەردەوامە، پشتڕاستیشی کردەوە کە لە سەرەتای ئەمساڵەوە 249 تۆمەتبار دەستگیر کراون و زیاتر لە 4890 پەڕە و هەژماری ساختە داخراون و بلۆک کراون. وەزارەت داوای لە هاووڵاتیان کرد وریا بن و زانیارییە بانکییەکان و کۆدە نهێنییەکانیان لەگەڵ کەسدا هاوبەش نەکەن.
بانکی ڕەشید ڕایگەیاند کە میکانیزمێکی نوێی بۆ پارەدانی سوودی سپاردە جێگیرەکانی کەرتی تایبەت، بە تاکەکانیشەوە، پەسەند کردووە، بە شێوەی هەر سێ مانگ جارێک.
بانکی ڕافیدەین ڕایگەیاند کە لە مانگی ئابی ساڵی 2026دا گەشەیەکی بەرچاوی لە پرۆسەکانی کۆکردنەوەی پارە بە شێوەی ئەلیکترۆنی بەدەستهێناوە، ئاماژەشی بەوە کرد کە بەهای تسویە داراییە جێبەجێکراوەکان بۆ بەرژەوەندی فەرمانگە و دامەزراوە حکومییەکان زیاتر لە یەک تریلیۆن و 350 ملیار دیناری عێراقی بووە.
داتاکانی دەستەی کاغەزە داراییەکان نیشانی دەدەن کە پێوەری نرخی بازاڕی کاغەزە داراییەکانی عێراق ISX60 لە دانیشتنی 14ی ئەیلوولدا لە ئاستی 971.16 خاڵ داخراوە.
وەزیری پەیوەندییەکانی عێراق، مستەفا سەنەد، لەگەڵ کۆمپانیای «Torus Arm» پلانی فراوانکردنی پڕۆژەی تۆڕی حکومی پارێزراوی LTE تاوتوێ کرد، بە ئامانجی داپۆشینی دامەزراوە حکومییەکان لە سەرانسەری عێراق بە خزمەتگوزاری پەیوەندیی پارێزراوتر و کاراتر.
دەستەی نیشتمانی خانەنشینی بەستەرێکی ئەلیکترۆنی بۆ نوێکردنەوەی زانیاریی خانەنشینان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی حکومی «ئور» خستووەتە بەردەست، لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ ئاسانکردنی ڕێکارەکان و فراوانکردنی پشتبەستن بە خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکان.
ناوەندی ڕاهێنانی دارایی و ژمێریاری وۆرکشۆپێکی بە ناونیشانی «ڕۆڵی حوکمڕانی و پابەندبوون لە بەهێزکردنی شەفافیەت و لێپرسینەوە لە کەرتی بانکی» ڕێکخست، بە بەشداری کارمەندانی ژمارەیەک دامەزراوەی جیاوازی حکومی.
بانکی ئیسلامی نەهرەین ڕایگەیاندووە کە کڕیارەکانی بانگهێشت دەکات بۆ سوودوەرگرتن لە دارایی «مورابەحەی خوێندن»، بە بەرزترین سنووری دارایی تا 20 ملیۆن دیناری عێراقی و بە ڕێژەی مورابەحەی ساڵانەی 5%.
وەزارەتی پلاندانانی فیدراڵی لەگەڵ شاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕەشنووسی یاسای بودجەی گشتی فیدراڵی بۆ ساڵی 2027 تاوتوێ کرد. گفتوگۆکان سەرنجیان خستە سەر بنەماکانی ئامادەکردنی بودجە، هەماهەنگکردنی زانیارییە داراییەکان لەنێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێم، هەروەها چارەسەرکردنی پەڕگە ئابوورییە هاوبەشەکان.
ناوەندی توێژینەوە بانکییەکانی بانکی ناوەندی عێراق، بە هاوکاری نووسینگەی بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و دارایی دابینکردن بۆ تیرۆریزم، وۆرکشۆپێکی کاری سەبارەت بە لیستی قەدەغە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان ڕێکخست.
بانکی ناوەندی عێراق ڕایگەیاند کە مۆڵەتی کاری کۆمپانیای ئەلشەزان بۆ گۆڕینەوەی دراوی هەڵوەشاندووەتەوە، دوای ئەوەی کۆمپانیاکە پێچەوانەی ڕێسا و ڕێنماییە ڕێکخەرەکانی کاری کۆمپانیاکانی گۆڕینەوەی دراو و مامەڵەکردن بە دراوی بیانی لە وڵاتدا کردووە.
پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق، نزار ناسر حوسێن، پشتڕاستی کردەوە کە جێبەجێکردنی بەرنامەی چاکسازی کەرتی بانکی بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیای «Oliver Wyman» بەردەوامە، ئاماژەشی بەوە کرد کە قۆناغی داهاتوو شاهیدی پێشکەوتنی زیاتر دەبێت بۆ بەرزکردنەوەی کارایی بانکەکان و فراوانکردنی پەیوەندییان لەگەڵ سیستەمی دارایی نێودەوڵەتی.
بانکی ناوەندی عێراق پشتڕاستی کردەوە کە دانانی لیژنەکانی چاودێری یان سەپاندنی چاودێری تایبەت بەسەر هەندێک لە بانکە مۆڵەتپێدراوەکان، ڕێکارێکی چاودێری و پێشگیرییە و بە مانای مایەپووچبوونی بانک یان لەدەستدانی پارەی سپاردەکەران نییە.
پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق پشتڕاستی کردەوە کە پرۆسەی چاکسازی کەرتی بانکی بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیای «Oliver Wyman» بەردەوامە، و جەختی لەوە کردەوە کە «لەمەودوا هیچ سزایەک لەلایەن لایەنە نێودەوڵەتییەکانەوە لەسەر کەرتی بانکی نییە».
بەڕێوەبەری بانکی بازرگانی عێراق (TBI)، عەلی عەبدولڕەزا ئەلعلوان، ئاشکرای کرد کە زیاتر لە 85%ی کۆی پارەی نەقدی لە عێراق لە دەرەوەی سیستەمی بانکییە و لە ماڵەکانی هاووڵاتیان هەڵگیراوە، هەروەها ئاگاداری دا کە ئەم دۆخە سووڕی سیولەی دارایی تێکدەدات و کاریگەری لەسەر بەردەوامی و ئاسانی دابینکردنی مووچەکان دادەنێت.
بەڕێوەبەری گشتیی بانکی ڕافیدەین، د. عەلی کەریم حوسێن، پشتڕاستی کردەوە کە سیستەمی پارەدانی مووچە بۆ خاوەنانی کارتەکانی بانک بە شێوەیەکی ئاسایی کار دەکات و هیچ وەستانێک لە پرۆسەکانی پارەدان یان دەرهێنانی پارە نییە.
لە هەنگاوێکی نوێدا لە چوارچێوەی هەوڵەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پارە، بانکی ناوەندی عێراق ڕێنمایی بە بانکە حکومی و تایبەتەکان داوە کە ڕێوشوێنەکانی چاودێری بەسەر بەرپرسانی باڵا و ئەندامانی خێزانەکانیان توندتر بکەن؛ ئەو کەسانەی کە لە ژێر پۆلی «کەسانی مەترسیداری سیاسی» (PEPs) پۆلێن دەکرێن.
بانکی ناوەندی عێراق بڕیاری دا چاودێری تایبەت بەسەر بانکی ئیسلامی ئەلطەیف بۆ وەبەرهێنان و دارایی دابینکردندا بسەپێنێت، پشت بە حوکمەکانی ماددەی 59ی یاسای بانکەکان ژمارە 94ی ساڵی 2004ی هەموارکراو دەبەستێت.
دوای هەوڵەکانی باڵیۆزخانەی فەلەستین و هاوئاهەنگی لەگەڵ بانکی ناوەندی و کۆمپانیای کی.. بۆچی تواناکردنی فەلەستینییەکان لە خزمەتگوزارییەکانی SuperQi قازانجێکە بۆ شمولی دارایی و ئابووریی دیجیتاڵی عێراق؟
سەرۆکی یەکێتی بانکە تایبەتەکانی عێراق، وەدیع ئەلحەنزەل، ڕایگەیاند کە کەرتی بانکی عێراق بە قۆناغێکی فراوانی چاکسازیدا تێدەپەڕێت، کە ئامانجی بەرزکردنەوەی پێوەرەکانی پابەندبوون و حوکمڕانی و دووبارە بنیاتنانەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ سیستەمی دارایی جیهانی هەیە.
بانکی ناوەندی عێراق ڕێنمایی بە بانکەکان و دامەزراوە داراییە مۆڵەتپێدراوەکان داوە کە دارایی گوازراوە و نەگوازراوەکانی 12 کەسایەتی سیاسی و بەرپرسی ئێستا و پێشوو بگرنەوە، پشت بە بڕیارێکی دادوەری دەبەستێت کە لەلایەن دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی ناوەندییەوە دەرچووە.
ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیرانی عێراق، مەزهەر محەمەد ساڵح، پشتڕاستی کردەوە کە دیناری دیجیتاڵ پڕۆژەیەکی ستراتیژی و بەڵێندەرە، نەک چارەسەرێکی سەربەخۆ بۆ قەیرانی سیولەی دارایی.
بانکی ناوەندی عێراق ئەو هەواڵانەی ڕەتکردەوە کە لەلایەن هەندێک میدیا و پلاتفۆرمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بڵاوکرابوونەوە، سەبارەت بە چاپکردنی دراوێکی نوێی عێراقی کە سفرەکانی لێسڕابێتەوە و ئامادەکاری بۆ خستنە بازاڕ و مامەڵەپێکردنی بکرێت.
دارایی یەکێکە لە گەورەترین بەربەستەکانی بەردەم خاوەن پرۆژە بچووک و ناوەندەکان لە عێراق. زۆرێک لەم پرۆژانە ناتوانن مەرجە نەریتییەکانی بانکەکان، کە پەیوەندییان بە گەرەنتییە عەقارییەکان یان مێژووی فەرمیی قەرزەوە هەیە، پڕ بکەنەوە؛ لەگەڵ ئەوەشدا کە لەوانەیە پرۆژەکەیان قازانجبەخش بێت و توانای گەشەکردنی هەبێت، ئەگەر لە کاتی گونجاودا دارایی پێویستی بۆ دابین بکرێت.
لە عێراق، بە تایبەتی لە ناوچە گوندنشینەکان و پارێزگاکانی کەمتر شارستانی، ژنان لە بەراورد بە پیاوان کەمتر دەستیان بە خزمەتگوزارییە دارایییە فەرمییەکان دەگات. ئەمەش بە هۆی هۆکارە جۆراوجۆرەکانەوەیە، وەک سنوورداربوونی جوڵە و دەرچوون لە ماڵ لە هەندێک بارودۆخی کۆمەڵایەتی، نەبوونی بەڵگەنامەی ناسنامەی سەربەخۆ، یان بە سادەیی نەبوونی لقێکی بانکی نزیک لە شوێنی نیشتەجێبوونیان.
چەمکی «بانکە کراوەکان» (Open Banking) یەکێکە لەو ئاراستە کاریگەرە نوێیانەی کە لە ساڵانی ڕابردوودا کاریگەرییەکی زۆری لەسەر گەشەکردنی پیشەسازی خزمەتگوزارییە داراییەکان لە جیهاندا داناوە. ئەم مۆدێلە ڕێگە بە کڕیار دەدات، بە ڕەزامەندی خۆی، داتای بانکیی خۆی لەگەڵ ئەپلیکەیشن و کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی دەرەوە هاوبەش بکات، بۆ ئەوەی خزمەتگوزارییە داراییەکان زیاتر کەسیکراو و یەکگرتوو پێشکەش بکرێن.
لە کاتێکدا جزدانەکانی پارەدانی دیجیتاڵ و خزمەتگوزارییە داراییە دیجیتاڵەکان بە هەنگاوی جێگیر لە عێراق پێش دەچن، کەرتی بیمە، چ لە بواری دیجیتاڵ و چ لە شێوەی نەریتی، هێشتا یەکێکە لە کەمپەرەپێدراوترین و کەم بەکارهێنراوترین کەرتە داراییەکان، بە بەراورد لەگەڵ قەبارەی دانیشتووان و ئەو مەترسییە جۆراوجۆرانەی کە دەتوانێت بیانپۆشێت.
هەزاران خێزانی عێراقی پشت بە گواستنەوە داراییە بەردەوامەکان دەبەستن کە لەلایەن خزم و کەسانی نزیکەوە کە لە دەرەوەی وڵات کار دەکەن یان نیشتەجێن، بۆیە کارایی و خێرایی ڕێگاکانی گواستنەوەی پارەی نێودەوڵەتی بووەتە بابەتێکی گرنگ کە ژیانی ڕۆژانەی بەشێکی فراوان لە کۆمەڵگا پەیوەندی پێوەیە، نەک تەنها خزمەتێکی لاوەکی بانکی.
لە کاتێکدا ئامێرەکانی خاڵی فرۆشتنی نەریتی (POS) بۆ ساڵانێک بوونە گەورەترین بەربەست لەبەردەم وەرگرتنی پارەدانی دیجیتاڵ لەلایەن بازرگانانەوە، بەهۆی تێچوون و ئاڵۆزییەکانی پرۆسەی بەدەستهێنانیان، تەکنەلۆجیای پارەدان بە کۆدی وەڵامدانەوەی خێرا QR هەڵوێستێکی سادەتر و کەمتێچوونتر پێشکەش کردووە کە لەگەڵ سروشتی بازاڕی عێراق دەگونجێت؛ بازاڕێک کە بە بازرگانانی تاکەکەسی و دوکانە بچووکەکان زۆر دەوڵەمەندە.
ئەمڕۆ تەلەفۆنی مۆبایل بووەتە یەکەمین دەروازەیەک کە زۆربەی عێراقییەکان لە ڕێگەیەوە لەگەڵ خزمەتگوزارییە داراییە دیجیتاڵەکان ئاشنا دەبن. لە زۆر حاڵەتدا، بەکارهێنەر ڕاستەوخۆ بەرەو مۆبایل دەچێت و پەیوەندی بە قۆناغی کۆمپیوتەری کەسی یان لقی بانکی تەقلیدی نییە. ئەمەش تێگەیشتن لەو ڕۆڵە دەکاتە پێویستییەکی سەرەکی بۆ هەر لایەنێک کە دەیەوێت خزمەتگوزارییەکی دارایی دیجیتاڵی سەرکەوتوو لە بازاڕی عێراقدا پەرەپێبدات.
لە زۆرێک لە بازاڕەکانی جیهاندا، کۆمپانیاکانی فینتەک (FinTech) هەمیشە بە ڕکابەرێکی ڕاستەوخۆی بانکە تەقلیدییەکان دانراون، بەڵام ئەزموونی عێراق ڕێگایەکی تاڕادەیەک جیاواز پیشان دەدات؛ چونکە پەیوەندی نێوان هەردوو لایەنەکە زیاتر بەرەو تەواوکاری و هاوکاری دەچێت لە پێشبڕکێی ڕاستەوخۆ، بە تایبەتی لەگەڵ ئەوەی دامەزراوە بانکییە تەقلیدییەکان هێشتا ستوونی سەرەکی سیستەمی داراییی عێراق پێکدەهێنن.
لە کاتێکدا دروشمە حکومییەکان بانگەشەی گۆڕانی دیجیتاڵی گشتگیر دەکەن، هاووڵاتیانی عێراقی ئەمڕۆ، 16ی ئابی 2026، لە ناو دامەزراوەکانی وەزارەتی داد و نووسەرانی دادگایی ڕووبەڕووی ڕاستییەکی تاڵ و شەرمەزارکەر بوونەوە. تێکچوونێکی لەناکاو و تەکنیکی لە سیستەمی پارەدانی ئەلیکترۆنی (Switch) هاتووەتە پێش و بە تەواوی جوڵەی مامەڵەکانی وەستاندووە، و دامەزراوە فەرمییەکانی کردووەتە ناوچەیەکی پڕ لە قەرەباڵغی و ئاژاوە لە ژێر پلەی گەرمای سەختدا.
لەگەڵ هەر هەنگاوێک کە کەرتی بانکی و دارایی عێراق بەرەو دیجیتاڵبوون هەڵیدەگرێت، قەبارەی مەترسییە سایبەرییەکانیش کە دەتوانن هەڕەشە بۆ سەر داتا و پارەی کڕیاران بن، زیاد دەکات. ئەمەش وای کردووە ئاسایشی سایبەری تەنها پێداویستییەکی تەکنیکی نەبێت، بەڵکو مەرجێکی سەرەکی بێت بۆ بەردەوامبوونی متمانەی گشتی بە هەر خزمەتگوزارییەکی دارایی دیجیتاڵی نوێ.
بابەتی دراوە دیجیتاڵە کریپتۆییەکان یەکێکە لەو فایلە دارایییە دەمەقاڵەترینەکان لە گفتوگۆ دارایییەکانی عێراق، چونکە لە نێوان حەزی تەکنیکی و وەبەرهێنانی بەشێک لە گەنجان لەگەڵ بۆچوونی چاودێریی وریای دەسەڵاتە فەرمییەکاندا تێکەڵ دەبێت؛ بۆچوونێک کە ئامانجی پاراستنی جێگیری سیستەمی دارایی و دراوی ناوخۆییە.
هەر کەرتێکی داراییی نوێ پێویستی بە چوارچێوەیەکی ڕێکخستنی ڕوون هەیە کە بەکارهێنەران بپارێزێت و جێگیری بازاڕ دابین بکات، و کەرتی پارەدانی ئەلیکترۆنی لە عێراقیش لەوە جیاواز نییە. بانکی ناوەندیی عێراق هەوڵی داوە ڕێنمایی و ضوابطێک دابنێت بۆ دیاریکردنی مەرجەکانی دانی مۆڵەتی کارکردن بە کۆمپانیا و دابینکەرانی خزمەتگوزارییەکانی پارەدان، بە مەبەستی ڕێکخستنی چوونە ناو بازاڕی یاریزانە نوێکان.
گشتگیری دارایی یەکێکە لەو زاراوە ئابوورییە زۆر بەکارهاتووانەی لە ساڵانی ڕابردوودا لە گفتوگۆ ئابوورییەکانی عێراقدا دووبارە دەکرێتەوە. بە سادەیی، ئەم چەمکە ئاماژەیە بە توانای تاکەکان و کاروبارە بچووکەکان بۆ دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە داراییە فەرمییەکان بە تێچوویەکی گونجاو، لەبری پشتبەستن بە تەواوی بە مامەڵەی نەقدی یان کەناڵە نافەرمییەکان.
لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی دابینکەرانی خزمەتگوزارییەکانی پارەدانی دیجیتاڵ لە عێراق، بەکارهێنەر ڕووبەڕووی هەڵبژاردەی جۆراوجۆر بووەتەوە کە لە ڕووی تێچوون، تۆڕی خاڵەکانی خزمەتگوزاری و خزمەتگوزارییە زیادەکانەوە جیاوازن؛ وەک گواستنەوەی دەستبەجێی پارە لەنێوان جزدانەکان یان بەستنەوە بە پلاتفۆرمەکانی بازرگانی ئەلیکترۆنی.
بانکی ناوەندی عێراق ڕایگەیاندووە کە لە ماوەی مانگی ئابی ئەمساڵدا خولە ڕاهێنانییە گشتگیرەکان بەڕێوە دەبات، کە بۆ کارمەندانی بانکەکان و دامەزراوە داراییەکان ئامادە کراون. ئامانجی سەرەکی ئەم خولانە بەهێزکردنی زانیاری و توانای کارمەندانە لە بواری سیستەمی پارەدانی ئەلیکترۆنی و گۆڕانی دیجیتاڵ.
لە دوو مانگی ڕابردوودا، ZainCash ڕایگەیاندووە کە چەندین هاوبەشیی ستراتیژی لەگەڵ کۆمپانیا ناوخۆییە ناسراوەکان واژۆ کردووە. لەوانەش هاوبەشییەک لەگەڵ Simsim، هاوبەشییەکی تر لەگەڵ Aswar، هاوبەشییەکی سێیەم لەگەڵ RaidFly، و لە کۆتاییدا هاوبەشییەکی تر لەگەڵ Sindbad.
ئەو پرسیارە سەرەکییەی کە کەس بە ڕوونی باسی ناکات ئەمەیە: ئامانجی ڕاستەقینەمان لە گەشەپێدانی کەرتی فینتێک لە عێراق چییە؟
لە دوو ساڵی ڕابردوودا، بانکی ناوەندی عێراق «چوارچێوەیەکی کار»ی بۆ ڕێکخستنی کۆمپانیاکانی فینتێک دەرکرد. ئەو بەڵگەنامەیە باس لە پێوەرەکانی حوکمڕانی، پێداویستییەکانی سەرمایە و پێوەرەکانی ئاسایش دەکرد. لەو کاتەدا وا دەردەکەوت کە عێراق هەنگاوێکی جددی بەرەو پێگەیشتنی کەرتی فینتێک هەڵێناوە.
